.

.Historia perfum sięga starożytności. Samo słowo perfumy pochodzi z łaciny, „per fumus” znaczy „przez dym”.

Sztuka tworzenia zapachów rozpoczęła się w  Mezopotamii i Egipcie, a była dopracowywana przez Rzymian i Persów. Pierwszym na świecie nosem, była ponoć kobieta o tajemniczym imieniu Tapputi. Wzmianka o niej widnieje na tabliczce z Mezopotamii, zapisanej pismem klinowym, datowanej na drugie tysiąclecie p.n.e.
W 2005 roku archeolodzy odkryli pierwszą perfumerię na Cyprze, a wraz z nią i pierwsze perfumy sprzed 4 tysięcy lat. Na obszarze 4 tys. metrów kwadratowych znaleziono ok. 60 różnych przedmiotów używanych w procesie tworzenia zapachów. Były to m.in. butle, misy i lejki.

Perfumy czasów starożytnych tworzone były z komponentów kwiatowych, z ziół i przypraw, takich jak  kolendra; z migdałów, mirtu, żywicy drzew iglastych i bergamotki.
W IX w. arabski chemik i uczony Al-Kindi (Alkindus) napisał książkę „ Book of the Chemistry of Perfume and Distillations”. Zawierała ona ponad sto przepisów na pachnące oleje, maści, wody aromatyczne oraz domowe odpowiedniki kosztownych leków. W książce opisano także 107 przepisów i metod tworzenia perfum wraz z niezbędnym do tego procesu sprzętem.

Perski uczony Awicenna (znany również jako Ibn Sina, XI w.) przedstawił proces pozyskiwania oleju z kwiatów poprzez destylację, procedurę najczęściej stosowaną w obecnych czasach.
Sztuka perfumeryjna znana była także w Europie Zachodniej już od 1221 roku, jeśli weźmiemy pod uwagę receptury mnichów z Santa Maria delle Vigne lub Santa Maria Novella we włoskiej Florencji.
W 1370 roku, na wschodzie Europy, za sprawą królowej Węgier, Elżbiety powstały pierwsze, alkoholowe perfumy. Stąd wzięła się ich nazwa   – Woda Królowej Węgier (inaczej Larendogra). Była to specyficzna perfumo-nalewka oparta o rozmaryn i tymianek, mająca podobno niezliczone właściwości medyczne. Stosowano ją wewnętrznie (leczniczo), zewnętrznie w charakterze odświeżacza cery oraz wody toaletowej. Przez długie stulecia Woda Królowej Węgier była najpopularniejszymi perfumami w Europie.
Sztuka perfumeryjna kwitła również we Włoszech epoki renesansu. Włoskie nowinki zostały z powodzeniem przeniesione na grunt francuski, przez nadwornego nosa Katarzyny Medycejskiej, Rene florentyńczyka. Jego laboratorium było połączone z apartamentami królowej za pomocą tajnego przejścia, przez co żadna z receptur nie mogła być skradziona. Francja szybko stała się jednym z europejskich centrów produkcji perfum i kosmetyków. Uprawa kwiatów na potrzeby przemysłu perfumeryjnego rozpoczęła się w XIV w. i wyrosła na jedną z głównych nitek przemysłu południowej Francji.

W szesnastowiecznej Anglii sztuka tworzenia zapachów i popyt na nie także miały się całkiem nieźle. Królowa Elżbieta I (córka Henryka VIII) nakazywała perfumowanie miejsc publicznych, ponieważ nie mogła znieść brzydkich zapachów.

W XVI, XVII i XVIII w. perfumy używane były głównie przez bogatych, dla zamaskowania nieprzyjemnych woni ciała, spowodowanych bardzo rzadkimi kąpielami.
Na początku XVIII w. powstała pierwsza woda kolońska. Nazwa pochodzi od niemieckiego miasta Kolonia, gdzie znajdowała się fabryka perfum, założona przez Włocha Johanna Marię Farinę. W skład kompozycji zapachowej oryginalnej Eau de Cologne No 4711 (z fabryki Fariny) wchodzą olejki eteryczne bergamotki, cytryny, pomarańczy, lawendy, rozmarynu i neroli.

W liście do brata Farina opisał stworzony przez siebie zapach następująco: “Mój zapach przypomina włoski, wiosenny poranek po deszczu; pomarańcze, cytryny, grejpfruty, bergamotkę, cytron oraz kwiaty i zioła, rosnące w mojej ojczyźnie.”. W wodę kolońską  włoskiego producenta zaopatrywały się w XVIII wieku niemal wszystkie europejskie dwory królewskie i książęce, począwszy od króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I Hohenzollerna, poprzez cesarzową Marię Teresę Habsburg, króla Francji Ludwika XV Burbona, włącznie z królem Polski, Stanisławem Augustem Poniatowskim. Dzięki wynalazkowi Fariny Kolonia stała się w XVIII wieku sławnym miastem perfum. Dla uczczenia jego pamięci na wieży ratusza miejskiego umieszczono figurę przedstawiającą postać Jana Marii Fariny.
Perfumy Eau de Cologne No 4711 produkowane są obecnie, wg zmodyfikowanej receptury, przez ósme już pokolenie rodu Farina.

Osiemnastowieczny dwór Ludwika XV nazywano “Le cour parfumee” – „perfumowy dwór”. Madame de Pompadour – królewska metresa zamawiała ogromne ilości perfum, a sam król Ludwik żądał codziennej wymiany zapachów w swoim apartamencie. Perfumy na dworze stosowane były nie tylko na skórę, ale również na ubrania, meble i wachlarze.

Z powodzeniem zastąpiły mydło i wodę. Po dojściu do władzy Napoleona, kontynuowano nadmierne wydatki na perfumy. Cesarz używał ogromnych ilości wody fiołkowej i podobno sześćdziesięciu butelek jaśminowego ekstraktu każdego miesiąca. Józefina podzielała tą pasję. Uwielbiała piżmo do tego stopnia, że sześćdziesiąt lat po jej śmierci, zapach ten unosił się jeszcze w jej buduarze.
W XIX w. wraz z rozwojem przemysłu, perfumy przeszły głęboką przemianę. Zmieniające się gusta i rozwój nowoczesnej chemii, dały podwaliny przemysłowi perfumeryjnemu, jaki znamy dzisiaj.

.

Źródła zdjęć i info – Wikipedia

.

.

.

.

.

.Decyzja o stworzeniu i wprowadzeniu na rynek nowych perfum jest zawsze praktyką komercyjną, uwarunkowaną potrzebami rynku i często popartą badaniami na nim. Bez względu na to, czy zapach ma być wyprodukowany dla domu perfumeryjnego, domu mody czy innego typu firmy, oszacowanie i ustalenie kosztów musi być wykonane w pierwszym etapie. Maksymalna cena za butelkę jest ustalana na podstawie kosztów produkcji i wprowadzenia danych perfum na rynek. Zaprojektowana butelka i opakowanie muszą nie tylko odzwierciedlać rodzaj zapachu, ale także to, co dana firma chciałaby przekazać użytkownikom o sobie. Perfumiarz – człowiek wynajęty do kreacji (potocznie zwany „nosem”) jest zazwyczaj mniej lub bardziej ograniczony przy doborze składników kwestiami finansowymi. Jeśli zapachy mają być wprowadzone na rynek masowy, we w miarę rozsądnej cenie, rzadkie i kosztowne składniki nie mogą stać się ich częścią.
Składniki dostępne dla kreatorów perfum pochodzą z olejków eterycznych i absolutów. Tworzone są z około 400 różnych, pachnących części roślin. Do dyspozycji „nosa” otwiera się również baza ponad 4000 syntetycznych aromatów, pochodzenia naturalnego lub wyprodukowanych z takich substancji, jak węgiel i ropa naftowa.  Uzyskanie olejku neroli czy absolutu tuberozy jest niewiarygodnie kosztowne i dlatego tego typu komponenty używane są zazwyczaj w droższych kompozycjach. Niemniej jednak wytworzenie syntetycznych zamienników często wymaga wygospodarowania dużej sumy pieniędzy.
Aldehydy, tworzone niemal w całości z naturalnych olejków, dostępne są w wysokiej jakości perfumach takich jak np. Amouage. Jednak większość firm produkujących zapachy korzysta zarówno z naturalnych, jak i syntetycznych składników. Produkcja zapachów na skalę masową w nowoczesnym świecie byłaby niemożliwa bez chemii. W przypadku komponentów pochodzenia zwierzęcego, użycie syntetycznych zamienników pozwala uniknąć krytyki ze strony ekologów. Kilka olejków zostało chemicznie zmodyfikowanych lub całkowicie zastąpionych przez syntetyki, a to z powodu wykrycia w nich śladowych ilości substancji toksycznych. Dlatego każdy „nos” musi mieć pewność, że wykorzystane materiały spełniają międzynarodowe standardy w tym zakresie. Kreator ma za zadanie zbudować kompozycję zapachową spełniającą określone, nałożone wcześniej wymogi. Odróżnianie setek substancji zapachowych i ich wybór wymaga lat doświadczenia i nauki. Konieczna jest wiedza o mieszaniu składników i wpływie, jaki jeden z nich może wywierać na drugi. Oczywiście wiąże się to z zaawansowaną znajomością zagadnień z zakresu chemii.
Proces kreacji perfum jest czasochłonny, gdyż zmysł powonienia szybko ulega przemęczeniu. Odstęp pomiędzy dodaniem następnego składnika musi wynosić kilkanaście godzin. Kompozycja zapachowa, tworzona od nut bazowych, jest wielokrotnie omawiana ze zleceniodawcą na każdym etapie jej rozwoju. Wykonuje się również rozmaite badania trwałości i klarowności cieczy wystawionej np. na działanie ekstremalnie wysokich temperatur. M.in. z tych powodów cały proces tworzenia może zająć nawet 2-3 lata. Praca nad „Infini” Carona trwała prawie 15 lat!
Średnio perfumy zawierają od 50 do 100 różnych składników, wiele z nich znacznie więcej. Powinny one harmonizować ze sobą idealnie. Po ostatecznym osiągnięciu wymarzonego efektu, „nos” ma za zadanie sporządzić listę składników i dokładny opis tworzenia formuły, co staje się natychmiast dokumentem poufnym.

.

Źródło informacji: perfumedomain.com

.

.

Wszystkie perfumy oparte są, podobnie jak muzyka, na kombinacji nut. Struktura nowoczesnych zapachów została złożona z trzech warstw nut zapachowych znanych jako: nuty głowy, serca i bazy.

Nuty głowy (top notes) są częścią kompozycji, która pojawia się niemal natychmiast po zaaplikowaniu na skórę.
Te nuty są odpowiedzialne za tzw pierwsze wrażenie. Składają się z lekkich, lotnych substancji zapachowych, dlatego mogą trwać jedynie kilka minut.

Nuty serca (middle notes) są główną częścią kompozycji, zaczynającą dominować zaraz po ulotnieniu się nut głowy. Zazwyczaj są to kwiaty, przyprawy lub elementy drzewne determinujące ogólny kształt zapachu.
Komponenty użyte w tej fazie są zdecydowanie bardziej trwałe i intensywne niż w poprzedniej. Powinny trwać min. 4 godziny.

Nuty bazy (base notes) składają się z długotrwałych, głębokich aromatów połączonych z utrwalaczami. Zazwyczaj są to składniki pochodzenia zwierzęcego, drzewa i wszelkiego rodzaju żywice. Utrzymują się na skórze i ubraniach ponad kilka godzin, czasem nawet dni.

Termin „nuty” jest również stosowany w odniesieniu do poszczególnych substancji zapachowych, które wpływają na efekt końcowy kompozycji.

.

Koncentracja

.

Wszystkie zapachy różnią się od siebie koncentracją związków aromatycznych w rozpuszczalniku, którym w perfumach jest zazwyczaj etanol, lub miks wody i etanolu.  Związki aromatyczne to naturalne olejki zapachowe (essential oils) i pachnące dodatki chemiczne.
Podział ze względu na koncentrację przedstawia się następująco:

* Perfumy (Parfum): 15-40%  związków aromatycznych
* Woda perfumowana (EDP) 10-20% związków aromatycznych
* Woda toaletowa (EDT) 5-15% związków aromatycznych
* Eau de Cologne (EDC) 3-8% związków aromatycznych

Olejki zapachowe mogą również być rozcieńczane naturalnymi olejami, takimi jak: olej kokosowy frakcjonowany, czy też płynnymi woskami jak olej jojoba.

.

Rodziny zapachowe

.

Tradycyjna klasyfikacja, która pojawiła się około 1900 roku, składa się z następujących kategorii:

.

* Kwiatowe proste (Single floral) – zdominowane przez zapach jednego, szczególnego kwiatka (Np. Serge Lutens “Sa Majesté la Rose „ który jest zdominowany przez różę)..

.

.

* Kwiatowe złożone (Floral bouquet) -  połączenie kilku aromatów kwiatowych w jednym zapachu.

.

.

.

* Orientalne (Oriental) – duża grupa zapachów, do której zaliczamy słodkawy, zwierzęcy zapachy ambry lub labdanum, często w połączeniu z wanilią, bobem tonka, kwiatami, drzewami i przyprawami. Mogą być wzbogacone przez aromaty kamforowe, żywice i kadzidła przywodzące na myśl obrazy epoki wiktoriańskiej z Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Np. Nu YSL, seria kadzidlana CdG.
.

* Drzewne (Wood) – zapachy zdominowane przez aromat drewna. Zazwyczaj jest to drewno sandałowe, cedrowe, lub rzadziej agarowe, cyprys lub dąb. Np. M7 YSL.
.

.

.

* Skórzane (Leather) – rodzina zapachów z dominującą nutą skóry. Często występuje w towarzystwie miodu, tytoniu czy drewna. Przykłady zapachów skórzanych: Dzing! L’Artisan Parfumeur, Kelly Caleche Hermes.
.

.

.

* Szypry (Chypre) -  zapachy opierające się na podobnych nutach zapachowych: bergamotki, mchu dębowego i paczuli. Nazwa tej rodziny zapachów pochodzi od nazwy perfum François Coty („Chypre” 1917). Np. Soir de Lune Sisley. Szypry możemy podzielić m.in. na: klasyczne, zielone, owocowe, cytrusowe czy skórzane. Są chyba najliczniejszą grupą zapachową.

.

.

.

* Fougère w języku francuskim oznacza paproć. Jest to grupa zapachów skonstruowanych na bazie kumaryny, lawendy, mchu dębowego i często paczuli. Kumarynę można odnaleźć w wielu roślinach w przyrodzie; posiada intensywny zapach zbliżony do świeżo skoszonej trawy. Np. Fougere Bengale Parfum d`Empire.

.

.

* Aldehydy (Aldehyde) – złożone, głównie kwiatowe zapachy, zawierające duża dawkę aldehydów – specyficznych komponentów chemicznych. Nadają one zapachowi ostre, charakterystyczne wykończenie. Dobrym przykładem perfum z tej grupy jest Chanel no 5 lub Caleche Hermes. Aldehydy występują też często w zapachach szyprowych; ciężko wtedy zakwalifikować dany zapach do którejś, konkretnej grupy.

.

.

.

Po roku 1945, ze względu na postęp technologiczny, zaczęły rozwijać się odrębne style w przemyśle perfumeryjnym. Zaowocowało to powstaniem nowych kategorii zapachowych:

.

*Wodne/ Powietrzne (Aquatic / Ozonic) – zapachy o czystym, prostym charakterze; kojarzące się ze świeżością, lekkością. Aby zwiększyć ten efekt często zawierają składnik o nazwie calone (inaczej methylbenzodioxepinone), odkryty w 1966 roku.
.

.

*Cytrusowe (Citrus) – rozwój nowych związków zapachowych pozwolił na stworzenie wyłącznie cytrusowych zapachów, o świeżym, bezpretensjonalnych charakterze. Zawierających głównie, jak sama nazwa wskazuje, aromaty przeróżnych owoców cytrusowych, takich jak pomarańcza czy limonka. Np. Eau de Cartier. Do tej kategorii zaliczają się moim zdaniem również lekkie, cytrusowe szypry np. Eau de Rochas.
.

.

*Owocowe (Fruity) – zapachy oparte o inne niż cytrusowe aromaty owocowe. Takie jak brzoskwinia, czarna porzeczka czy mango.
.

.

.

*Jadalne (Gourmand) – przepyszne aromaty, kojarzące się zazwyczaj z apetycznymi, słodkimi deserami. Często zawierają bób tonka, wanilię i sporo syntetycznych składników mających imitować zapach jedzenia. Wywołują u użytkowników ślinotok Np. Musc Maori Parfumerie Generale.
.

.

*Zielone (Green) – lżejsza i bardziej nowoczesna interpretacja niektórych (zielonych) szyprów; nasuwają skojarzenia ze świeżo ciętą trawą, sokiem z liści, egzotycznymi roślinami  lub aromatem ogórka. Np. Un Jardin Sur Le Nil Hermes.

.

.

Przydatne linki (now smell this):

Spis nagród przemysłu perfumeryjnego klik

Książki o perfumach klik

Słowniczek pojęć klik

.

.

.

.

.

.